Skip to content
Inzicht

Waarom een kindertekening nooit een diagnose is

Leestijd:
6 minuten
20 August 2026
Miquel Moonen
Context |Diagnostiek |Interpretatie |Observeren |Tekeninglezen

Kun je een diagnose uit een kindertekening halen?

Regelmatig krijg ik vragen als: kun je aan een tekening zien of een kind hooggevoelig is? Of het trauma heeft? ADHD? Autisme? Soms komt de vraag voort uit nieuwsgierigheid, maar soms ook uit echte zorgen over een kind. Het korte antwoord is nee. Je kunt geen diagnose stellen op basis van een kindertekening. Daar is een tekening ook helemaal niet voor bedoeld.

Dat betekent alleen niet dat een tekening niets kan laten zien. Integendeel. Een tekening kan dingen zichtbaar maken die interessant zijn om verder te onderzoeken. Het belangrijke verschil zit tussen iets signaleren en ergens een conclusie aan verbinden.

Signaleren is iets anders dan diagnosticeren

Stel dat een kind in een tekening iets laat zien wat je aandacht trekt. Misschien valt een bepaalde kleur op, staat een figuur opvallend ver van de anderen of zie je iets dat steeds opnieuw terugkomt. Dat kun je observeren. Vervolgens kun je onderzoeken of die observatie binnen het geheel van de tekening interessant is. Maar daarmee weet je nog niet waarom het kind dit heeft getekend.

Een diagnose gaat veel verder. Daarvoor is onderzoek nodig door professionals die daarvoor zijn opgeleid en bevoegd. Een tekening kan zo'n onderzoek niet vervangen. Wat een tekening wél kan doen, is je ergens op attent maken. Misschien zie je iets waardoor je anders naar een situatie gaat kijken of waardoor een vraag ontstaat die je eerder nog niet had.

Eén kenmerk kan bij heel verschillende kinderen voorkomen

Hier ontstaat makkelijk verwarring. Sommige kenmerken in tekeningen kunnen namelijk voorkomen bij kinderen die iets vergelijkbaars meemaken of bepaalde eigenschappen delen. Dat maakt zo'n kenmerk interessant, maar nog niet bewijzend. Hetzelfde kenmerk kan namelijk óók voorkomen bij kinderen bij wie iets heel anders speelt.

Neem een kleur als zwart. Een kind kan zwart gebruiken wanneer het verdrietig of boos is, maar ook omdat het een nacht tekent of omdat een zwarte fineliner prettig werkt. Bij andere onderdelen van een tekening geldt hetzelfde principe. Je kunt een observatie dus niet omdraaien tot een conclusie: als dit kenmerk soms voorkomt bij kinderen die X ervaren, betekent de aanwezigheid van dit kenmerk niet automatisch dat dit kind X ervaart.

Een tekening staat nooit op zichzelf

Daarom wil ik altijd meer weten dan wat er op één vel papier staat. Hoe oud is het kind? Past wat ik zie bij de tekenontwikkeling? Was het een vrije tekening of kreeg het kind een opdracht? Wat gebeurde er rond het moment waarop de tekening werd gemaakt? Zie ik bepaalde dingen vaker terug in andere tekeningen? En wat vertelt het kind zelf?

Ook de samenhang binnen de tekening is belangrijk. Plaats, grootte, kleur, lijnvoering, symbolen en onderlinge verhoudingen kunnen allemaal informatie toevoegen. Eén opvallend onderdeel kan mijn aandacht trekken, maar krijgt pas waarde wanneer ik het naast andere observaties kan leggen. Zo ontstaat langzaam een veel genuanceerder beeld dan wanneer ik één kenmerk uit de tekening haal.

Maar wat heb je er dan wél aan?

Misschien klinkt het inmiddels alsof we vooral moeten vertellen wat je níét met een kindertekening kunt. Maar juist doordat een tekening geen diagnose hoeft te leveren, ontstaat er ruimte voor iets anders. Een tekening kan een ingang zijn naar een gesprek. Kinderen hoeven niet altijd rechtstreeks te vertellen wat ze denken of voelen; soms geeft wat ze tekenen een aanleiding om ergens nieuwsgierig naar te worden.

Een tekeninglezing kan bijvoorbeeld observaties zichtbaar maken, mogelijke verbanden onderzoeken en helpen om gerichtere vragen te stellen. Een tekeninglezing kan veel zichtbaar maken over wat een kind bezighoudt, hoe het situaties beleeft en welke emoties, behoeften of thema’s mogelijk een rol spelen. Daarbij kijk ik nooit naar één los element. Juist de combinatie van wat er in de tekening zichtbaar is, patronen die eventueel in meerdere tekeningen terugkomen én wat we weten over het kind en zijn situatie, maakt het mogelijk om tot gerichte hypotheses te komen. Niet: ‘Ik zie dit, dus er is dit aan de hand.’ Maar bijvoorbeeld: ‘Deze verschillende signalen wijzen in dezelfde richting. Zou het kunnen dat dit kind zich hierin onzeker voelt?’ Die voorzichtigheid betekent niet dat een tekeninglezing weinig zekerheid of waarde biedt. Het betekent dat we de informatie uit de tekening zorgvuldig wegen en toetsen aan het verhaal van het kind.

Wanneer wordt een signaal interessanter?

Een losse observatie hoeft niet veel te betekenen. Interessanter wordt het wanneer meerdere dingen met elkaar lijken samen te hangen, wanneer iets regelmatig terugkomt of wanneer er tegelijkertijd veranderingen zichtbaar zijn in bijvoorbeeld tekeningen en gedrag. Ook dan heb je nog geen diagnose, maar mogelijk wel meer aanleiding om verder te kijken.

En soms betekent verder kijken dat je buiten de tekening moet zoeken. Wanneer er serieuze zorgen zijn over het welzijn of de ontwikkeling van een kind, hoort daar passende professionele hulp bij. Een tekening kan aanleiding geven om iets op te merken of bespreekbaar te maken, maar mag nooit gebruikt worden als vervanging voor professionele diagnostiek.

Kijk eens naar wat je werkelijk weet

Je kunt dit zelf eens proberen wanneer een tekening iets bij je oproept. Vraag jezelf eerst af: wat zie ik daadwerkelijk op het papier? Schrijf dat desnoods letterlijk op. Bijvoorbeeld: 'het kind heeft zichzelf kleiner getekend dan de andere figuren.' Dat is een observatie. 'Het kind voelt zich minderwaardig' is al een interpretatie.

Probeer die twee eens bewust uit elkaar te houden. Welke dingen kun je echt aanwijzen in de tekening en welke betekenis geef jij daar zelf al aan? Alleen dat onderscheid kan verrassend zijn. Je zult waarschijnlijk merken hoe snel we van kijken naar verklaren springen.

Dus waarom is een kindertekening nooit een diagnose?

Omdat een tekening je observaties geeft, geen medische of psychologische vaststelling. Ze kan je aandacht ergens naartoe trekken, patronen zichtbaar maken en vragen oproepen. Soms kan wat je ziet heel waardevol zijn. Maar je hebt altijd meer nodig: de rest van de tekening, andere tekeningen, de ontwikkeling en omstandigheden van het kind en vooral het kind zelf.

Voor mij wordt een tekening daarom niet minder waardevol omdat ze geen diagnose kan geven. Misschien juist wel waardevoller. Je hoeft niet op zoek naar een etiket. Je kunt haar gebruiken om iets op te merken, nieuwsgierig te worden en een gesprek te openen. Soms begint beter begrijpen namelijk niet met een antwoord, maar met het stellen van een betere vraag.